Boekrecensies

Recensie: Kleine heilige dingen | Annemieke Dannenberg

12/6/2025

In de Boekenweek was ik in de prachtige Centrale Bibliotheek hier in Utrecht. Daar presenteerde Annemieke Dannenberg namelijk feestelijk haar debuutroman en die gaat over het christelijk geloof. Het boek had ik al gelezen. Ze behandelt onder meer de evangelische middelbare school die mijn dochter sinds dit jaar frequenteert. Dat aspect maakte me extra nieuwsgierig. Ze schreef het boek na onder meer veelbelovende verhalen, een schrijfopleiding en een studie theologie. Ze werkt ook als geestelijk verzorger: inspirerend cv, zo bij elkaar.

Het mooiste element is de lyrische verhaallijn rond de cello. Die heilige muzikale schoonheid wordt bedreigd door alles wat er vervolgens misgaat. Zelfs als doorgewinterd geloofservarene was ik licht geschokt door alles wat deze jonge vrouw over zich heen krijgt.
Een tweede mooie draad is gelukkig het heilige contact met haar nieuwe vriendin Dorian: krachtig is bijvoorbeeld dat de lezer tegelijk met Dorian achter een belangrijk en schokkend feit komt, in zekere zin nog eerder dan Judith zelf.
Veel aandacht schenkt het verhaal ook aan de vrij ernstige psychische klachten. Voor zover die niet worden veroorzaakt of getriggerd door haar gelovige omgeving, staan ze er in elk geval mee op gespannen voet.

Het onbegrip en de verwijdering ten opzichte van het religieuze wereldje, dat ooit begon als haar veilige haven, zijn schrijnend. De christelijke misstanden in verschillende soorten en maten komen helaas werkelijk voor, zij het niet zo sterk geconcentreerd als in het leven van Judith en haar complexe, lieve moeder.

Her en der zijn of worden de bijpersonages, zoals beste vriendin Lottie, te schematisch. Verder staan er veel geciteerde liedteksten in het verhaal en dat is niet zo origineel. Ook op sommige vragen zou ik nog erg graag antwoord willen (de vaderkwestie vooral voelt onaf). Christenen plegen weliswaar te spreken in clichés (en niet zo vaak in tongen), maar de cultuur tijdens de Alpha-cursus is niet zo krampachtig en onveilig als voor Judith.

Het boek deed me heel zijdelings denken aan 'Broeder ezel' van Judith Goedbloed vanwege de psychische en christelijke thematiek, maar is explicieter qua seks en minder poëtisch. Een schrijver als Maarten van der Graaff experimenteert meer met de vorm in 'Wormen en engelen' en steekt intellectueel hoger in (al is dat cerebrale en verdichte natuurlijk ook niet de heilige graal).

Kleine heilige dingen' is een hartverwarmend en onrustbarend inkijkje in het leven van een veelbelovende jonge vrouw. Haar wanen zijn beeldend geformuleerd, maar voor veel mensen niet herkenbaar en daarmee staat het verhaal ook op afstand. De schrijfster mijdt evenwel het voorspelbare en gesloten einde en dat maakt het verhaal voor mij toch waarachtig.

Andere recensies

De auteur beter leren kennen
in Trouw: 'In waanzin kan een vorm van bevrijding schuilen.'
Vooruit, ook in Trouw staat een mooie recensie (6 maart 2025): 'Judith vecht niet met God maar met haar moeder.'

Boekgegevens

Kleine heilige dingen, Annemieke Dannenberg
Uitgeverij Lebowksi | februari 2025 | 304 blz.

0 Opmerkingen

Recensie: Het einde van de hel | Reinier Sonneveld

6/5/2025

0 Opmerkingen

Al een tijd heb ik mijn bedenkingen bij de hel zoals die mij is bijgebracht. Heel langzaam kregen die gevoelens vastere vorm, onder andere door dit boek. Ik kocht het, las het, begon erover te praten en ontmoette eindelijk geestverwanten, zoals dat dus gaat. Ik kan het iedereen aanraden.

Heel mooi is dat juist Reinier Sonneveld de handschoen van het universalisme oppakt. Want hij wordt ook gelezen binnen kerken met de onlogica 'marteling x oneindig x de meeste mensen = liefdevolle God' in hun geloofsbelijdenis. Zonder me te verliezen in details is hun repliek op alverzoening vaak een vorm van rechtvaardigheid, en op zich terecht.

Interessant genoeg lost Sonneveld die spanning op met een versie van het vagevuur, dat mij snel deed denken aan de aflaat, Luther, Tetzel en de Sint-Pieter in Rome, want ik ben conservatief opgegroeid, met de Heidelbergse Catechismus, in de Christelijke Gereformeerde Kerk, die dezer dagen om het leven wordt geholpen door diezelfde rechterflank. Oef, dat was veel frustratie en kerkgeschiedenis in één adem.

De premisse in het kort: iedereen kan/gaat naar de hemel, maar de een wat/veel eerder dan de ander. De tussentijdse helse pijn is daarbij het voelen van de wroeging door een groeiend inzicht in je eigen slechtheid. Ofwel: er bestaat alleen een tijdelijke hel.

Die gedachte biedt ruimte aan de intuïtie dat de Hitlers der aarde meer tijd nodig hebben om met het recht in het reine te komen dan mensen met weinig op hun kerfstok; en ook aan de intuïtie dat een grotesk oordeel als oneindige, willekeurige marteling niet afhangt van een ongrijpbaar en futiel criterium zoals persoonlijk geloof. Dus je kunt rotzakken nog steeds volop naar de hel wensen en overleden kinderen gaan feitelijk meteen naar de hemel.

Ik vond het wel heel even slikken, de gedachte dat ik dan niet linea recta naar de hemel ga (wat die plek/toestand ook moge zijn en voor zover ik daar wél in geloof). Maar pijn voor je bestwil is oneindig veel zoeter dan pijn door blinde uitverkiezing en wreedheid van een persoonlijke God. Deze week las ik trouwens de prachtige roman Einde verhaal van Sander Kollaard. Het was een sprinter, dus ik heb hem vlug teruggebracht, maar zal hem nog eens lenen en dan met deze gedachte vergelijken.

Andere recensies

Sonneveld plaatste er een aantal op zijn eigen site: 'Ik hoop dat onze kerken vrijplaatsen zullen zijn, waar mensen vrijuit mogen spreken, vrijuit mogen lezen en vrijuit vragen mogen stellen, zonder het risico te lopen dat de gemeenschap je op de figuurlijke brandstapel gooit.'

Boekgegevens

Het einde van de hel, Reinier Sonneveld
Uitgeverij KokBoekencentrum | januari 2025 | 288 blz.

0 Opmerkingen

Boekrecensies

Recensie: Kleine heilige dingen | Annemieke Dannenberg

Recensie: Het einde van de hel | Reinier Sonneveld

Jaap de lezer

Recensie of analyse

Archieven

Categorieën